O’zbekistondagi ko’plab kompaniyalar marketingni qamrov va obunachilar bo’yicha baholaydi. Bu qulay: raqamlar bor, hisobot yaxshi ko’rinadi. Lekin biznes egasiga boshqa narsa muhim: marketing pul olib keladimi?
Bu savolga javob bo’lmasa, qarorlar sezgi yoki tasodifiy ravishda qabul qilinadi. Sotuv tushdi — marketolog almashtirildi. Olti oydan keyin hammasi takrorlanadi, chunki muammo odamda emas, tizimda edi.
«Marketing ishlayaptimi» degan savolga javob ikki qismdan iborat. Birinchisi tashqaridan ko’rinadi: sotuv va kompaniyani mijozlar qanday qabul qilishi. Ikkinchisi ichida yashiringan: marketing bo’limi qanday tashkil etilgan, reja va natija uchun javobgar odamlar bormi.
Odatda faqat birinchi qismga qaraydilar. Lekin ko’pincha aynan ikkinchi qism sotuvning yanada o’sishini belgilaydi.
Marketingning to’rt tomoni
Marketing ishlayotganini tushunish uchun uni bir raqam bilan emas, to’rt tomondan baholash kerak. Ikkitasi tashqaridan ko’rinadi, ikkitasi kompaniya ichida bo’ladi — va faqat birgalikda ular halol manzara beradi.
Natija
tashqarida- 01Bitta mijozni jalb qilish qancha turadi? 3 oylik marketing xarajatlarini shu davrdagi yangi mijozlar soniga bo’ling. Hisoblab chiqa olsangiz — bu «ha».
- 02Mijozlar qayerdan keladi? Har bir mijozning kompaniya haqida qayerdan bilgani yozib olinishini tekshiring.
- 03Mijozlar qanchalik tez-tez qaytadi? So’nggi olti oyda bir martadan ortiq sotib olgan mijozlarning qanday ulushini hisoblang va o’tgan olti oy bilan solishtiring. Raqam ma’lum va tushmayotgan bo’lsa — bu «ha».
Brend
tashqarida- 01Kompaniya o’z sohasida tanilganmi? 10–20 ta xaridordan o’z sohangizdagi 3 ta kompaniyani aytishni so’rang. Sizniki ular orasida bo’lsa — bu «ha».
- 02Kompaniya nimasi bilan farq qilishi aniqmi? 5 ta xodim va 5 ta mijozdan so’rang. Javoblar mos keladi va bu «sifat va xizmat» emas bo’lsa — bu «ha».
- 03Mijozlar ko’proq to’lashga tayyormi? Oxirgi narx oshirilishini eslang. Sotuv joyida qolgan bo’lsa — bu «ha».
Jarayonlar
ichida- 01Chorak uchun raqamlashtirilgan maqsadlar bormi? Masalan: «oyiga 200 ariza», «chorakda 50 ta yangi mijoz» yoki «tanilish 20%dan 30%gacha» — agar uni muntazam o’lchab borsangiz. «Tanilishni oshirish» raqamsiz hisoblanmaydi.
- 02Yil uchun reja va byudjet bormi? Faylni so’rang. Faylda bo’lmasa — yo’q demak.
- 03Marketing va sotuv sinxronlashganmi? Sotuvchilardan reklama va aksiyalar haqida ishga tushirilishdan oldin bilishini so’rang. Marketologdan mijozlar ko’pincha nimadan so’rashini va nega xariddan voz kechishini bilishini so’rang. Ikkala javob ijobiy bo’lsa — bu «ha».
Jamoa
ichida- 01Har kim o’z rolini va qanday natija uchun javobgar ekanligini biladimi? Xodim va uning rahbaridan alohida-alohida bu odamning roli nimada va u yaxshi ishlayotganini qanday bilsa bo’ladi deb so’rang. Javoblar mos kelsa — bu «ha».
- 02Barcha asosiy vazifalar uchun yetarli odam bormi? Marketingda to’rtta asosiy vazifa bor: strategiya va reja, reklama orqali mijozlarni jalb qilish, kontent va ijtimoiy tarmoqlar, natijalarni tahlil qilish. Har birining qarshisida javobgar ism bo’lishi kerak. To’rttasi ham yopilgan bo’lsa — bu «ha».
- 03Asosiy odam ketsa, ish davom etadimi? Usiz ikki hafta bo’lishini tasavvur qiling. Agar hammasi to’xtab qolsa — bu «yo’q».
Test: marketinginiz qanchalik yaxshi ishlayapti
12 ta savolga «ha» yoki «yo’q» deb javob bering. «Ha» faqat javobni raqam yoki hujjat bilan tasdiqlash mumkin bo’lsa qo’yiladi. «Taxminan bilamiz» — bu «yo’q» hisoblanadi.
Natijani qanday hisoblash mumkin
Har bir «ha» 1 ball beradi. Umumiy ball marketingning qanchalik ishlashini ko’rsatadi. Har bir tomon bo’yicha ball esa zaif joyni ko’rsatadi.
1-qadam. Barcha «ha» javoblarini qo’shing
2-qadam. Zaif tomonni toping
To’rtta blokning har birida «ha» javoblarini hisoblang. Eng kam balli blok nimadan boshlash kerakligini ko’rsatadi.
- 01Natija. Marketing pul sarflaydi, lekin u nimaga aylanayotgani ko’rinmaydi.
- 02Brend. Sotuv reklama hisobiga tutib turibdi. Uni o’chirsangiz, mijozlar arzonroq bo’lganga ketadi.
- 03Jarayonlar. Natija rejadan emas, omaddan bog’liq.
- 04Jamoa. Marketing alohida odamlarga tayanadi va o’sishga chiday olmaydi.
Masalan, 12 dan 9 ball yaxshi ko’rinadi. Lekin agar ulardan 0 tasi «Brend»da bo’lsa, biznes to’liq reklamaga bog’liq — va bu asosiy risk.
8 balldan kam to’pladingizmi?
Lokals Marketing marketing auditi aynan nima ishlamayotganini va nega ekanligini ko’rsatadi. Raqamlar, kanallar, brend, jarayonlar va jamoani ko’rib chiqamiz. Natijada reja: avval nimani tuzatish kerakligi va bu biznesga nima beradi.
